Mỗi mùa đông, bầu trời phía bắc nước Nga lại có những đêm sáng lên bằng những dải màu xanh lục, đôi khi pha hồng và tím. Ở bán đảo Kola, người dân gặp cực quang nhiều lần trong một mùa. Bài viết này giúp Quý khách hiểu cực quang Nga hình thành thế nào, nên ngắm ở vùng nào và vì sao mùa đông 2026–2027 vẫn là thời điểm đáng cân nhắc.
Cực quang Nga hình thành như thế nào
Cực quang là gì
Cực quang là ánh sáng sinh ra khi các hạt mang điện từ Mặt Trời lao về Trái Đất. Từ trường của Trái Đất hướng phần lớn các hạt này về hai vùng cực. Khi chúng va vào khí quyển ở độ cao hàng trăm cây số, các nguyên tử khí được kích thích và phát sáng.
Hiện tượng này xảy ra đồng thời ở cả hai bán cầu, nên người Nga gọi chung là “полярное сияние”, nghĩa là ánh sáng vùng cực. Cường độ cực quang gắn trực tiếp với hoạt động của Mặt Trời: Mặt Trời càng sôi động, cực quang càng mạnh và càng xuống thấp về phía nam.
Vì sao cực quang có nhiều màu
Màu sắc cho biết loại khí nào đang phát sáng và ở độ cao nào:
- Xanh lục, màu phổ biến nhất, do khí oxy phát ra ở độ cao khoảng 100–300 km.
- Đỏ, cũng do oxy nhưng ở tầng cao hơn, khoảng 300–400 km. Không khí ở đó loãng nên màu đỏ thường chỉ hiện ở viền trên của dải sáng.
- Xanh lam và tím do khí nitơ phát ra ở tầng thấp, khoảng 100 km trở xuống, hay thấy ở mép dưới khi cực quang hoạt động mạnh.
Một dải cực quang nhiều màu vì thế là cả một lát cắt khí quyển, từ tầng thấp lên tầng cao, đang cùng phát sáng.
Cực quang trong tâm thức người phương Bắc
Trước khi khoa học giải thích được cực quang, người dân vùng cực đã có câu chuyện của riêng mình. Theo Hội Địa lý Nga, người Sami, dân tộc bản địa của vùng Murmansk, tin rằng cực quang là linh hồn người đã khuất đang bay lên trời.
Ngày nay, làng Lovozero, nơi tập trung đông người Sami nhất trên bán đảo Kola, vẫn thường có mặt trong các hành trình ngắm cực quang. Ngoài bầu trời đêm, du khách còn có dịp tìm hiểu đời sống của những người đã sống cùng cực quang từ bao đời.
Ngắm cực quang ở Nga: những vùng đáng đến
Lãnh thổ nước Nga trải dài hàng nghìn cây số dọc vòng Bắc Cực, nên du khách có nhiều lựa chọn, mỗi vùng mạnh về một mặt.
Murmansk và bán đảo Kola
Đây là lựa chọn phổ biến nhất với du khách quốc tế. Murmansk là thành phố lớn nhất nằm phía trên vòng Bắc Cực, có sân bay và hạ tầng du lịch mùa đông khá đầy đủ. Các chuyến đi đêm thường hướng ra những vùng ít ánh đèn. Nổi tiếng nhất là Teriberka, làng chài bên bờ biển Barents cách Murmansk khoảng 120 km. Ngoài ra còn có khu núi Khibiny quanh Kirovsk và Apatity, cách thành phố khoảng bốn giờ đường bộ.
Kế hoạch chi tiết cho Murmansk, từ chọn tháng, chọn đêm đến số đêm nên ở, có trong bài “Săn cực quang ở Murmansk: thời điểm và kỳ vọng thực tế” trên Russia Travel.
Karelia và vùng Arkhangelsk
Karelia là vùng rừng thông và hồ nước, gần Saint Petersburg hơn. Cực quang ở đây xuất hiện ít thường xuyên hơn Murmansk, nhưng có thể kết hợp với những trải nghiệm mùa đông đặc trưng như xe trượt tuyết hay làng gỗ cổ. Vùng Arkhangelsk bên bờ Bạch Hải cũng là điểm ngắm cực quang, dễ kết hợp với quần đảo Solovetsky hoặc bảo tàng kiến trúc gỗ Malye Korely.
Viễn Bắc và Siberia
Xa hơn, cực quang còn xuất hiện ở Naryan-Mar, Vorkuta, Salekhard, Norilsk, Yakutia và Chukotka. Khả năng gặp cực quang ở đây cao, nhưng đường đi xa và khí hậu khắc nghiệt hơn nhiều, hợp với du khách đã quen mùa đông Nga.
Mùa cực quang Nga kéo dài bao lâu
Mùa ngắm cực quang Nga thường tính từ khoảng tháng 9 đến tháng 3; ở bán đảo Kola có thể kéo sang tháng 4. Điều kiện cần là đêm đủ tối và đủ dài. Mùa hè, Murmansk có đêm trắng, trời không tối hẳn nên gần như không thể ngắm cực quang.
Giữa mùa đông, Murmansk bước vào đêm vùng cực, khoảng từ 2/12 đến 11/1, khi Mặt Trời không mọc lên khỏi đường chân trời. Khoảng tối để chờ cực quang rất dài, và đây cũng là giai đoạn người dân thấy cực quang nhiều nhất. Tháng 2 và tháng 3 có ưu điểm khác: ngày dài hơn, thuận tiện cho hoạt động ban ngày, trong khi đêm vẫn đủ tối.
Vì sao mùa đông 2026–2027 vẫn đáng đi
Mặt Trời hoạt động theo chu kỳ khoảng 11 năm. Theo phân tích đăng trên Space.com, đỉnh của chu kỳ hiện tại nhiều khả năng đã qua vào tháng 10/2024, và từ năm 2025 Mặt Trời bước vào giai đoạn suy giảm.
Giai đoạn suy giảm không có nghĩa cực quang yếu đi ngay. Nhiều đợt bùng nổ mạnh nhất trong các chu kỳ trước, như năm 2003, 2005 và 2017, đều rơi vào giai đoạn này. Vì vậy, mùa đông 2026–2027 vẫn có khả năng tốt để gặp những đêm cực quang ấn tượng.
Cực quang là hiện tượng tự nhiên, không địa điểm hay chương trình nào đảm bảo được. Thời tiết và mây có vai trò quyết định không kém hoạt động của Mặt Trời, nên du khách nên dành nhiều đêm ở vùng cực thay vì đặt cược vào một đêm duy nhất.
Câu hỏi thường gặp về cực quang Nga
Ở Moscow hay Saint Petersburg có thấy cực quang không?
Ở Moscow rất hiếm, chỉ xảy ra vào những đợt bão địa từ đặc biệt mạnh. Ở Saint Petersburg và vùng Leningrad, đôi khi có thể thấy cực quang mờ sát đường chân trời, nhưng không thể lên kế hoạch trước.
Cực quang ngoài đời có rực rỡ như trong ảnh không?
Máy ảnh thu được nhiều ánh sáng hơn mắt người, nên ảnh thường đậm màu hơn. Những đêm cực quang mạnh, mắt thường vẫn thấy rõ màu xanh lục và chuyển động của các dải sáng.
Nên ngắm cực quang Nga vào tháng nào?
Từ tháng 12 đến tháng 3 là giai đoạn phổ biến nhất. Quý khách muốn kết hợp thêm hoạt động ban ngày có thể chọn tháng 2 hoặc tháng 3.
Đi Nga có dễ không?
Hiện tại Nga đã miễn visa cho công dân có hộ chiếu Việt Nam. Vì vậy quý khách đã có thể đi du lịch Nga dễ dàng hơn bao giờ hết.
Lên kế hoạch cùng Russia Travel
Một chuyến ngắm cực quang thành công phụ thuộc nhiều vào việc chọn đúng vùng, đúng thời điểm và đủ số đêm. Nếu Quý khách đang cân nhắc chuyến đi mùa đông tới nước Nga, Russia Travel sẵn lòng tư vấn hành trình phù hợp với thời gian và mong muốn của Quý khách.
Nguồn tham khảo
- Hội Địa lý Nga – Ngày Bắc cực quang (rgo.ru): mùa tháng 10–4 ở Kola, tín ngưỡng của người Sami
- Space.com – Will 2026 still bring strong auroras?: đỉnh chu kỳ 25 tháng 10/2024, giai đoạn suy giảm
- Space.com – Aurora colors explained: màu sắc và độ cao
- T-Ж – Где в России смотреть северное сияние: các vùng ngắm cực quang ở Nga, mùa tháng 9–3
- Rambler – Полярная ночь: đêm vùng cực Murmansk 2/12 – 11/1
- Russiable – Northern Lights in Murmansk: Teriberka 120 km, Khibiny khoảng 4 giờ, khung giờ 22h–3h
